25 ศัพท์สิทธิบัตร นวัตกรรมและเทคโนโลยี

         หากคุณต้องการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมมักจะเจอคำพวกนี้อยู่บ่อย ๆ ซึ่งบางครั้งอาจจะยังไม่เข้าใจความหมาย วันนี้เราได้รวบรวมคำศัพท์สำคัญที่คุณจำเป็นต้องรู้ไว้แล้ว

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับสิทธิบัตร

  • สิทธิบัตร (Patent) คือ หนังสือสำคัญที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์ (Invention) ในรูปแบบของสิทธิบัตรการประดิษฐ์ (Invention Patent) หรือการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Product Design) ในรูปแบบของสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Design Patent) ที่มีลักษณะตามที่กฎหมายกำหนด โดยผู้ประดิษฐ์คิดค้นหรือผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์มีสิทธิที่จะผลิตสินค้า จำหน่ายสินค้าแต่เพียงผู้เดียว ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง (อ่านเพิ่มเรื่อง สิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร และการจดสิทธิบัตร)
  • อนุสิทธิบัตร (Petty Patent) คือ หนังสือสำคัญที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์จะมีลักษณะคล้ายกันกับการประดิษฐ์ แต่เป็นความคิดสร้างสรรค์ที่มีระดับการพัฒนาเทคโนโลยีไม่สูงมาก หรือเป็นการประดิษฐ์คิดค้นเพียงเล็กน้อย และมีประโยชน์ใช้สอยมากขึ้น (อ่านเพิ่มเรื่อง สิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร และการจดสิทธิบัตร)
  • สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Design Patent) คือ หนังสือสำคัญที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครองรูปลักษณ์ ลวดลาย หรือสีสันของงานออกแบบผลิตภัณฑ์เท่านั้น (ไม่ปกป้องในแง่ของการใช้งานหรือประโยชน์ใช้สอย) (อ่านเพิ่มเรื่อง สิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร และการจดสิทธิบัตร)
  • Patentability คือ การสืบค้นความเป็นไปได้ในการขอรับสิทธิบัตร/เอกสารก่อนหน้า โดยจะมีการตรวจสอบความใหม่ และขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น
  • การยื่นคำขอผ่านระบบ PCT (Patent Cooperation Treaty) คือ การยื่นคำขอระหว่างประเทศ เพื่ออำนวยความสะดวกในการยื่นขอรับความคุ้มครองในประเทศภาคีต่อไป (อ่านเพิ่มเรื่อง PCT)
  • ความอิสระในการดำเนินการ (Freedom To Operate: FTO) คือ การสืบค้นสิทธิบัตรเพื่อป้องกันการละเมิดสิทธิบัตรของผู้อื่น (อ่านเพิ่มเรื่อง FTO)
  • การวิเคราะห์ข้อมูลจากสิทธิบัตร (Patent Landscape) คือ การศึกษาข้อมูลเชิงลึกของเทคโนโลยีที่เราสนใจ โดยอ้างอิงจากฐานข้อมูลสิทธิบัตรทั้งในประเทศและต่างประเทศ เพื่อให้ผู้ใช้งานเห็นภาพกว้างของเทคโนโลยีนั้น ๆ ทำให้เข้าใจและสามารถตรวจสอบสิทธิบัตรได้ง่ายกว่าการอ่านด้วยตัวอักษร (อ่านเพิ่มเรื่อง Patent Landscape)
  • การอนุญาตให้ใช้สิทธิ (Licensing) คือ การที่เจ้าของสิทธิอนุญาตให้ผู้ขอใช้สิทธิได้ใช้สิทธิใด ๆ เช่น ผลิต ขาย ใช้หรือมีไว้ โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงความเป็นเจ้าของ ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่
    1. การอนุญาตให้ใช้สิทธิแต่เพียงผู้เดียว (Exclusive Licensing) คือ การให้สิทธิแต่เพียงผู้เดียวให้กับผู้รับอนุญาตภายใต้ขอบเขตที่กำหนด โดยที่ผู้อนุญาตจะไม่มีสิทธิใด ๆ ในขอบเขตสิทธิเดียวกันนั้น ภายใต้กรอบเวลาที่กำหนด
    2. การอนุญาตให้ใช้สิทธิโดยไม่จำกัดแต่เพียงผู้เดียว (Non-Exclusive Licensing) คือ การที่ผู้รับอนุญาตจะได้รับสิทธิตามขอบเขตที่ได้รับ แต่ผู้อนุญาตจะยังคงมีสิทธิในขอบเขตที่อนุญาตไป และยังสามารถอนุญาตให้ใช้สิทธิให้กับผู้รับอนุญาตรายอื่น ๆ ได้
    3. อนุญาตให้ใช้สิทธิแต่เพียงผู้เดียวแต่ไม่จำกัดเจ้าของสิทธิ (Sole Licensing) คือ การที่ผู้อนุญาต จะยังคงมีสิทธิในขอบเขตที่ให้กับผู้รับอนุญาต แต่จะไม่สามารถอนุญาตใช้สิทธิให้กับคนอื่น ๆ ได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด
  • ค่าเปิดเผยเทคโนโลยี (Disclosure fee) คือ ค่าธรรมเนียมที่ผู้ขอรับอนุญาตชำระให้แก่ผู้อนุญาตเพื่อตอบแทนการเข้าถึงเทคโนโลยี อีกทั้งเป็นการแสดงถึงความพร้อมและความตั้งใจของผู้ขอรับอนุญาตในการขอใช้สิทธิในเทคโนโลยี
  • ค่าธรรมเนียมการอนุญาตใช้สิทธิ (Royalty fee) คือ ค่าธรรมเนียมที่ผู้ขอรับอนุญาตชำระให้แก่ผู้อนุญาตเพื่อตอบแทนการใช้เทคโนโลยีนั้น ๆ โดยจ่ายตามระยะเวลาในสัญญา ปกติจะคิดเป็นร้อยละของยอดขายในแต่ละปี ซึ่งอัตราที่คิดขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์และสาขาเทคโนโลยี
  • สัญลักษณ์จำแนกการประดิษฐ์สากล (International Patent Classification: IPC) คือ การจัดกลุ่มสิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตรแบ่งตามสาขาเทคนิคที่ใช้ มีทั้งหมด 8 กลุ่มและใช้สัญลักษณ์ A ถึง H ที่มีระบบแบบลำดับขั้น (hierarchical system) ในการระบุสาขาเทคนิคต่าง ๆ เช่น A61K เป็นสาขาที่เกี่ยวข้องกับการเตรียมการสำหรับวัตถุประสงค์ทางการแพทย์ หรือทันตกรรม (ศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ https://www.wipo.int/classifications/ipc/en/)

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับนวัตกรรมและเทคโนโลยี

  • Innovation strategy คือ กลยุทธ์ทางนวัตกรรม เป็นแนวทางในการคิดและพัฒนากลยุทธ์ใหม่ ๆ ซึ่งเริ่มจากวิธีคิดในการสร้างธุรกิจที่พัฒนาจากแบบเดิม โดยการสร้างอุปสงค์ขึ้นมาใหม่ (Demand Creation) เพื่อจับกลุ่มที่ไม่ใช่ลูกค้าเดิม หรือ Non-customer group มากกว่าลูกค้ากลุ่มเดิมที่อยู่ในอุตสาหกรรม (อ่านเพิ่มเรื่อง กลยุทธ์ทางนวัตกรรม ด้วย Invention Rating Checklist)
  • Innovative thinking คือ การคิดเชิงนวัตกรรม เป็นกระบวนการคิดในแนวสร้างสรรค์เพื่อสร้างนวัตกรรมสิ่งใหม่ๆ ที่สามารถแก้ปัญหาของผู้ใช้งานได้ ซึ่งประโยชน์ที่ได้คือการเพิ่มคุณค่าให้กับผลิตภัณฑ์ การเพิ่มความสามารถในการแข่งขันให้กับองค์กร และการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน (อ่านเพิ่มเรื่อง กระบวนการคิดเชิงนวัตกรรม ช่วยให้ผู้ซื้อ เป็นผู้ขายนวัตกรรมได้อย่างไร)
  • Intangible asset หรือสินทรัพย์ไม่มีตัวตน เป็นสินทรัพย์ที่ไม่มีรูปร่าง ไม่มีตัวตน ไม่สามารถจับต้องได้ แต่สามารถสร้างมูลค่าและประเมินมูลค่าออกมาเป็นตัวเงินได้ รวมถึงให้ประโยชน์ต่อการดำเนินงานของกิจการ ประเภทของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน ได้แก่ สิทธิบัตร ลิขสิทธิ์ สิทธิการเช่า สัมปทานและการอนุญาตให้ใช้สิทธิ เครื่องหมายการค้าและยี่ห้อการค้า ค่าความนิยม (อ่านเพิ่มเรื่อง ทำไมธุรกิจไทยต้องเร่งสร้างสินทรัพย์ไม่มีตัวตน)
  • Know-how หรือ ความรู้เชิงขั้นตอน (Procedural knowledge) เป็นองค์ความรู้หรือความชำนาญที่ใช้การได้จริงในทางปฏิบัติ ความรู้แบบ know-how จะใช้ในการแก้ปัญหาที่เกิดจากการทำงานเป็นส่วนใหญ่ บางองค์กรถือว่า know-how เป็นลิขสิทธิ์ของทางบริษัท ซึ่งสามารถแลกเปลี่ยนได้จากการซื้อขาย
  • Market analysis คือ การวิเคราะห์ตลาด เป็นการเชื่อมโยงระหว่างข้อมูลหลายส่วน ทั้งการวิเคราะห์ลักษณะของอุตสาหกรรม หาตลาดเป้าหมาย วิเคราะห์คู่แข่ง เพื่อให้เข้าใจความต้องการของลูกค้า และข้อมูลที่ได้จะช่วยให้บริษัทวางแผนการตลาดได้อย่างตรงจุดเพื่อเพิ่มยอดขายหรือขยายธุรกิจ ซึ่งการวิเคราะห์ข้อมูลจากสิทธิบัตรก็เป็นอีกวิธีที่สามารถวิเคราะห์ตลาดได้ (อ่านเพิ่มเรื่อง ขั้นตอนการวิเคราะห์ตลาด จากข้อมูลสิทธิบัตร)
  • Niche market คือ ตลาดเฉพาะกลุ่ม เป็นการประยุกต์ใช้ผลิตภัณฑ์หรือกระบวนการเพื่อตอบสนองความต้องการของลูกค้าเฉพาะกลุ่ม ซึ่ง Niche market ถือได้ว่าเป็นตลาดที่มีการแข่งขันต่ำและเป็นตลาดที่สินค้าส่วนมากมีกำไรต่อหน่วยค่อนข้างสูง
  • Open innovation คือ นวัตกรรมแบบเปิด เป็นแนวคิดการเปิดรับองค์ความรู้ระหว่างบริษัทและองค์กรต่าง ๆ โดยองค์ความรู้และนวัตกรรมสามารถหมุนเวียนเข้าออกแต่ละภาคส่วนได้อย่างอิสระ เนื่องจากบริษัทต่าง ๆ ไม่สามารถพึ่งพาแค่องค์ความรู้ที่ตนเองสร้างขึ้นอย่างเดียว แต่ต้องพร้อมที่จะใช้องค์ความรู้ที่เกิดขึ้นจากภาคส่วนอื่น ๆ ซึ่งอาจได้มาโดยการซื้อสิทธิหรือใบอนุญาต นอกจากนี้องค์ความรู้ที่บริษัทผลิตขึ้นแต่ไม่มีการใช้ประโยชน์ ควรจะถูกนำออกไปจากบริษัท ผ่านการขายสิทธิ Spin-offs หรือร่วมลงทุน (อ่านเพิ่มเรื่อง การสร้างและประเภทของนวัตกรรมแบบเปิด โดย HUBBA)
  • Pilot plant คือ โรงงานต้นแบบหรือโรงงานนำร่อง เป็นระบบการผลิตที่ใช้เทคโนโลยีแบบใหม่ก่อนนำไปใช้เชิงการค้า ส่วนใหญ่มีวัตถุประสงค์เพื่อการเรียนรู้เทคโนโลยีใหม่ โดยความรู้ที่ได้จะถูกนำไปใช้สำหรับออกแบบระบบการผลิตเต็มรูปแบบ หรือใช้สำหรับการวิจัยเพิ่มเติม และสนับสนุนการตัดสินใจลงทุน (ในประเทศไทยมีผู้ให้บริการ pilot plant อย่างเช่น (https://www.sciencepark.or.th/index.php/th/pilot-plant/)
  • Prototype คือ การสร้างต้นแบบหรือแบบจำลองจากผลงานที่ได้ออกแบบไว้ โดยมีลักษณะ คุณสมบัติ โครงสร้าง หรือรูปร่างเหมือนที่ออกแบบ เพื่อนำไปทดสอบกับกลุ่มเป้าหมายก่อนนำกลับมาพัฒนาอีกครั้ง (หากใครต้องการพัฒนา Prototype โดยได้รับความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ ขอแนะนำ KX Knowledge Exchange: (https://www.kxinnovation.com/en)
  • Technology Readiness Level (TRL) คือ การบ่งชี้ระดับความพร้อมและเสถียรภาพของเทคโนโลยีตามบริบท การใช้งาน ซึ่งเป็นเครื่องมือบริหารจัดการโครงการหรือโปรแกรมที่นำมาประยุกต์ใช้เพื่อสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างนักเทคโนโลยีกับผู้ที่จะนำเทคโนโลยีไปใช้ โดย TRL มีทั้งหมด 9 ระดับ (อ่านเพิ่มเรื่อง การแบ่งระดับ TRL โดย NASA)
  • Technology transfer คือ การถ่ายทอดเทคโนโลยี ซึ่งเป็นกระบวนการที่ความรู้ ประสบการณ์และเทคนิคในการผลิต การบริการ และจัดการ ได้ถ่ายทอดจากบุคคล วิสาหกิจหรือประเทศหนึ่งไปสู่อีกบุคคล อีกวิสาหกิจ หรืออีกประเทศหนึ่ง ซึ่งอาจอยู่ในรูปแบบของการเจรจาขอซื้อเทคโนโลยีแบบเบ็ดเสร็จ (Turnkey), การร่วมมือกันทางเทคโนโลยี (Collaboration), การนำผลิตภัณฑ์ของต่างประเทศมาดัดแปลง หรือการส่งคนไปศึกษาและดูงานทั้งในและต่างประเทศที่มีความเชี่ยวชาญ

สามารถอ่านบทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมได้ที่นี่ !

   สิทธิบัตรกับการสร้างสรรค์นวัตกรรมและเทคโนโลยีถือได้ว่าเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยพัฒนาธุรกิจ IDG มีความเชี่ยวชาญด้านสิทธิบัตรและพร้อมเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยหาโอกาสในการพัฒนาธุรกิจของคุณ ติดต่อเราเพื่อสอบถามรายละเอียด

ทีมวิเคราะห์สิทธิบัตร

Tel : 02-0117161 ต่อ 302

Line : @idgthailand

E-mail : Pattaraporn.srg@idgthailand.com

Share this.
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •