เบื้องหลังความสำเร็จของ SONY CORPORATION : สร้างรายได้มหาศาล จากการจัดการระบบนิเวศ IP

หนึ่งในบริษัทสัญชาติญี่ปุ่นที่คนไทยทุกเพศ ทุกวัย ต่างคุ้นเคยชื่อเสียงเรียงนามกันเป็นอย่างดี นั่นก็คือ SONY นั่นเอง เนื่องจากในยุคหนึ่ง SONY เคยมีผลิตภัณฑ์ทำตลาดในประเทศไทย ครอบคลุมเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ให้ความบันเทิงเกือบทุกประเภทที่ใช้ในบ้าน รวมถึงเครื่องใช้ไฟฟ้าที่เป็นความฝันของเด็กผู้ชายหลายคนอย่าง เครื่องเล่นเกม PlayStation ที่ทำตลาดมาตั้งแต่ปี 1994 ผ่านการพัฒนามา 5 Generation จนกลายเป็น PlayStation 5 ที่มียอดขายถล่มทลาย จนสินค้าขาดตลาดอยู่ช่วงหนึ่ง

ปัจจุบัน บริษัท SONY ได้เป็นที่พูดถึงขึ้นอีกครั้ง จากการปล่อยคลิป Gameplay ของเกม Ghost of Yotei ล่าสุดที่เพิ่งถูกเผยแพร่ในเดือนกรกฎาคม 2025 แม้เกม Ghost of Yotei จะเปิดตัวไปตั้งแต่ช่วงปลายปี 2024 แต่ ได้จุดกระแสความสนใจขึ้นมาอีกครั้ง โดยสิ่งที่หลายคนเห็นอาจเป็นเพียง “สินค้าใหม่” หรือ “เกมน่าสนใจ” ทว่าหากมองจากมุมของการบริการจัดการทรัพย์สินทางปัญญา เราจะพบว่านี่คือการแสดงพลังของการบูรณาการทรัพย์สินทางปัญญาอย่างครบวงจร ตั้งแต่สิทธิบัตร ลิขสิทธิ์ เครื่องหมายการค้า ไปจนถึงงานออกแบบผลิตภัณฑ์ ผ่านการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property – IP) อย่างเป็นระบบ และสอดคล้องกับวิสัยทัศน์ขององค์กร

ประวัติของ SONY: จากจุดเริ่มต้นสู่ความเป็นผู้นำ

ประวัติศาสตร์อันยาวนานของ SONY เริ่มต้นขึ้นในปี 1946 จากร้านซ่อมวิทยุเล็ก ๆ ในกรุงโตเกียว โดย คุณมาซารุ
อิบูกะ (Masaru Ibuka) และ คุณอาคิโอะ โมริตะ (Akio Morita) จุดเปลี่ยนที่สำคัญคือแทนที่จะมุ่งเน้นไปที่การซ่อมแซมวิทยุแบบเดิม ๆ หรือเป็นโรงงานรับจ้างผลิตให้เจ้าอื่น แต่กลับเลือกที่จะพัฒนาเทคโนโลยีของตนเอง เริ่มต้นจากหม้อหุงข้าวไฟฟ้า ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์แรกของบริษัท และ “ยื่นขอรับสิทธิบัตร” เพื่อปกป้องนวัตกรรมเหล่านั้น ตั้งแต่เครื่องบันทึกเสียง (Type-G) ไปจนถึงวิทยุทรานซิสเตอร์ ซึ่งเป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์ญี่ปุ่นชิ้นแรก ๆ ที่ส่งออกไปทำตลาดในสหรัฐอเมริกาได้ (Sony Corporation, 2023)
กลยุทธ์นี้ทำให้ SONY ไม่ได้เป็นเพียงผู้ผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้าเท่านั้น แต่เป็น “เจ้าของสิทธิ” ในการประดิษฐ์อย่างถูกต้อง ซึ่งสามารถนำสิทธิดังกล่าวไปต่อยอด ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ การอนุญาตให้ใช้สิทธิ (Licensing) หรือการปกป้องตนเองทางกฎหมายหากมีการละเมิด

การเติบโตของทรัพย์สินทางปัญญา: สถิติการยื่นสิทธิบัตรของ SONY

จากการตรวจสอบคำขอรับสิทธิบัตรด้วยฐานข้อมูล LENS.ORG พบว่า ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา SONY ได้แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการปกป้องและพัฒนาทรัพย์สินทางปัญญาของตนอย่างต่อเนื่อง โดยมีการยื่นขอสิทธิบัตรในหลายประเทศทั่วโลก
ตั้งแต่ปี 2015 – 2025 SONY CORP มีการยื่นคำขอรับสิทธิบัตรประมาณ 76,000 ฉบับ โดยได้รับการจดทะเบียนแล้ว ประมาณ 22,000 ฉบับ และอยู่ระหว่างการพิจารณาอีกประมาณ 48,000 ฉบับ
ประเทศหรือภูมิภาคที่ SONY CORP มีการยื่นสิทธิบัตรมากที่สุด ได้แก่

• สหรัฐอเมริกา ประมาณ 30,800 ฉบับ
• ยุโรป/EPO ประมาณ 12,900 ฉบับ
• WO/PCT ประมาณ 9,600 ฉบับ
• จีน ประมาณ 9,400 ฉบับ
• ญี่ปุ่น ประมาณ 3,900 ฉบับ

เป็นที่น่าสังเกตว่า ถึงแม้ว่า SONY จะเป็นบริษัทสัญชาติญี่ปุ่น แต่ประเทศหรือภูมิภาคกลุ่มเป้าหมายที่มีการยื่นสิทธิบัตรมากที่สุดกลับเป็นสหรัฐอเมริกา ยุโรป และจีน ด้วยข้อมูลดังกล่าวอาจสะท้อนให้เห็นว่า บริษัทฯ เน้นการยื่นสิทธิบัตรในประเทศที่เป็นตลาดสำคัญ และเป็นที่ตั้งของฐานการผลิตเป็นหลัก โดยกลุ่มเทคโนโลยีที่ SONY
ยื่นจดสิทธิบัตรมากที่สุด ได้แก่ เซนเซอร์กล้อง, เทคโนโลยีเสียง, และระบบประมวลผลภาพ

Ghost of Yotei: ตัวอย่างของการรวมพลัง IP

การพัฒนาเกม Ghost of Yotei เป็นตัวอย่างร่วมสมัยของการใช้ IP อย่างเป็นระบบ โดยเบื้องหลังความสำเร็จของเกมนี้มีความร่วมมือระหว่างสองหน่วยงานหลักภายในเครือ SONY ได้แก่ Sucker Punch Productions ซึ่งเป็นผู้พัฒนาเกม และ Sony Interactive Entertainment (SIE) ซึ่งเป็นผู้ถือครองแพลตฟอร์มและเจ้าของลิขสิทธิ์แบรนด์ PlayStation

ในด้านสิทธิความเป็นเจ้าของ IP ของเกม Ghost of Yotei นั้น ถือเป็นทรัพย์สินร่วมที่ SONY เป็นผู้ถือสิทธิหลัก (เจ้าของ) ในเชิงลิขสิทธิ์ ตัวละคร เนื้อเรื่อง และเครื่องหมายการค้า ในขณะที่ Sucker Punch ซึ่งเป็นสตูดิโอที่ SONY เข้าซื้อกิจการไปตั้งแต่ปี 2011 มีหน้าที่ในการพัฒนาเกม พัฒนาเอนจิ้น (Engine) กราฟิก และระบบเกม โดยเทคโนโลยีหลายตัวที่ใช้ในการพัฒนาถูกจดสิทธิบัตรภายใต้ชื่อของ SONY (ผ่าน SIE) เช่น ระบบแสดงผลภาพการต่อสู้แบบเสมือนภาพยนต์ (cinematic combat system) หรือเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ใช้ในการเติมเต็มความสมบูรณ์ของจักรวาลภายในเกม ให้มีความสมจริงมากยิ่งขึ้น

ดังนั้น Ghost of Yotei จึงไม่ใช่แค่ “เกม” แต่เป็นผลลัพธ์ของการออกแบบโครงสร้างทรัพย์สินทางปัญญาที่มีประสิทธิภาพสูง โดยครอบคลุมทั้ง ลิขสิทธิ์ (Copyright) ของบทเกม โครงเรื่อง ดนตรีประกอบ แอนิเมชัน, สิทธิบัตรการประดิษฐ์ (Invention Patent) ที่เกี่ยวข้องกับระบบการแสดงผล และกลไกการเล่น สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Design Patent) ที่ขอรับความคุ้มครองในส่วนของลักษณะลวดลายของตัวเครื่อง PlayStation รุ่นลิมิเต็ดอิดิชัน รวมถึง เครื่องหมายการค้า (Trademark) ที่จดสำหรับชื่อเกม และโลโก้ต่าง ๆ เป็นต้น

ในแง่นี้ Ghost of Yotei ไม่ได้เป็นแค่ “เกมน่าสนใจ” แต่คือสินทรัพย์ดิจิทัล (Digital Assets) ที่รวม IP ประกอบกันเป็นระบบอย่างซับซ้อน เปรียบเสมือนโมเดลธุรกิจแบบบูรณาการที่สามารถสร้างรายได้จากหลายช่องทาง ไม่ว่าจะเป็นการขายเกมโดยตรง การอนุญาตให้ใช้สิทธิ (License) แก่พันธมิตร หรือเครือข่ายทางธุรกิจ การขายสินค้าที่เกี่ยวข้อง (Merchandise) หรือการพัฒนาเป็นภาพยนตร์ หรือซีรีส์ในอนาคต

ทรัพย์สินทางปัญญา: หัวใจของกลยุทธ์การเติบโตของ SONY

SONY ไม่ได้มองทรัพย์สินทางปัญญาเป็นเพียงเกราะป้องกันทางกฎหมาย หากแต่มองเป็น “แกนกลาง” ของกลยุทธ์ธุรกิจในการสร้างการเติบโตระยะยาว ผ่านการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ และเนื้อหาสร้างสรรค์ที่เชื่อมโยงกัน
เป็นระบบนิเวศทางธุรกิจ คุณเคนิชิโระ โยชิดะ (Kenichiro Yoshida) ประธานบริษัท และ CEO ของ Sony Group Corporation ได้เคยกล่าวไว้ว่า “เรามีเทคโนโลยี และการสร้างสรรค์คือพื้นที่ที่เราชื่นชอบและสามารถมีส่วนร่วมได้มากที่สุด” (“We have the technology, and creation is the area where we like and where we can contribute the most.”) (Yoshida, 2024)

ประโยคดังกล่าวสะท้อนชัดว่า SONY ไม่ได้พึ่งพาเพียงฮาร์ดแวร์หรือสินค้าที่จับต้องได้ เป็นรายได้หลักของบริษัทเพียงอย่างเดียว แต่ให้ความสำคัญกับ “การสร้างคุณค่า” จากความคิดสร้างสรรค์และทรัพย์สินทางปัญญา ไม่ว่า
จะเป็นเกม เพลง ภาพยนตร์ หรือแพลตฟอร์มความบันเทิง ซึ่งล้วนเป็นส่วนหนึ่งของพอร์ต IP ที่ SONY พัฒนาและควบคุมอย่างเป็นระบบ ดังนั้นแล้ว ถึงแม้ว่าในส่วนผลิตภัณฑ์ หรือสินค้าของ SONY จะต้องแย่งส่วนแบ่งทางการตลาดจากบริษัทต่าง ๆ ที่มาจากประเทศเพื่อนบ้าน แต่ SONY ก็ยังคงมีมูลค่าบริษัท และรายได้โดยรวมที่มหาศาลอยู่ดี ในระดับที่บริษัทเหล่านั้นเทียบไม่ติด

นอกเหนือจากในวงการเกมแล้ว แนวคิดนี้ยังเชื่อมโยงกับการที่ SONY ลงทุนในสตูดิโอภาพยนต์ระดับโลก
เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เพลงกว่า 4 ล้านเพลง รวมถึงลิขสิทธิ์ในตัวละครที่มีชื่อเสียงอีกจำนวนหนึ่ง และยังถือครองสิทธิบัตรด้านเทคโนโลยีมากกว่า 200,000 รายการทั่วโลก การมี IP เป็นของตนเอง ทำให้ SONY สามารถ “มีส่วนร่วม” ได้ในทุกอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่การผลิต ไปจนถึงการสร้างประสบการณ์ให้กับผู้บริโภค โดยไม่ต้องพึ่งพาบุคคลภายนอกในขั้นตอนสำคัญ

ถอดบทเรียนสำหรับผู้ประกอบการไทย

หลายธุรกิจในไทยอาจมีไอเดียดี มีผลิตภัณฑ์ล้ำหน้า หรือเทคโนโลยีเฉพาะตัว แต่กลับมองข้าม “การปกป้องสิทธิ”
จนถูกลอกเลียนแบบ หรือสูญเสียโอกาสในการเติบโตอย่างไม่จำเป็น หาก SONY ไม่เริ่มต้นยื่นสิทธิบัตรตั้งแต่เครื่องเทปบันทึกเสียงในยุคแรก พวกเขาอาจไม่มีวันพัฒนามาถึงยุคของ PlayStation และเกมที่ขับเคลื่อนด้วย IP ได้อย่างเต็มรูปแบบในวันนี้
สำหรับผู้ประกอบการไทย การเริ่มต้นปกป้องทรัพย์สินทางปัญญาไม่ใช่เรื่องยาก และสามารถเริ่มต้นได้ทันที ไม่ว่าจะเป็นการยื่นขอสิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร ลิขสิทธิ์ หรือเครื่องหมายการค้า